Kaara tana xibaaru : Sankuyen dinma…

0
234

araaba janvie 8, 2014

Donxo kurunba tana haayi, buntinterindu kurunbo a ga xo watti bure haton di, a na ñi « soro xooeo » do « soro siru » silaaminu i ga i xannen wa nan ti bonen dabari, i ga sere tana yonkin muurunu, « a nan kara » (hin ma xure i da), donxon gabo moxo siri masalan beranun di, digan danbe ke su wa konini moxon danbe ke su di… i ga tini « a bogu diina» a ga konini kaara wo kaara, moxon danbe ke su xo bundan solle xajante…

Man da ke su riti? Na a saxu sahandi yerteginte do « kaindaana» be Nuwadibu hakimun renmen gada a saha.

Ke digaame me hari duguta bakka xuran di nan wari, ken dinma yogonu bonte na du wara beran di axa i ma hari sahande ke wari sehe mari i na a xara, xo kamane ke yinme ya gada xeyi nan ti silaamaaxu kisi « ballaanon», « kutaano », « mexento », silaamaaxun xonnon wa…

Lenine be toxon ga ni Chekh Mrzid xibaare ke dangi halle a ken ñi a gada i facebookin hollaqen texe, na a saxu i ga ti a da « yertegintan», digaamu beenu ko, kahini Leyila Mulayi xa xibaare ke a ga boku Klip yogo di a yinduuro, a an ñi kuna ONG be toxon ga ni Adam ken yan da a kalaami nan ti « a xirindini katta golli buri dabariyen ya yi (???) », ku su dangi halle, Mohamed Chekh Uld Mohamed xa xibaaren ha ga ware o maxa berandi, ke lemine be hankan soron gada i kitten saxu a kanma, Nuwadibu jula yogo ti i ba gana a kari, 10 000 oro wa a kaman da.

Ken ya ni keeta kaara wo kaara girin tan di, girin kitten di, baane su giri ti ikaara, sinxi xoora gumu, baane su wa hon konno a ga genme jaman wa, i ga muurunu nan ti ke lemine « punitions » nan wuru a kanma a nan ya « lahiya »
İn ke ka a wara ya ma in ga sahande ke faccaren kitana, ke be gada ku wurugayu su riti.

İn gada sahande ke kitan kitten di biren be, in da in moxon suron di na a xara kaane do halle, kanmu katta wureeda, ta gabi gabe, xotte su in na a wure haayi, diganta su in na a xonce, ma Alla sa, ma in wa o haari senne ke kayinde walla a noxon di, maaxa, ma in wa ho walla a di yertegintaaxu ga a di.

Ma ken me su wari a di. Hunbe ke leminan yugo gada a saha, hi kurunba heti osilaamin duna ke noxon di a kahini Siira ke sahandu yogonu ya di.

Xa on dangi. İnke ra nta yi in raqen roono digaame ke di na a toxoti in ke heti, « tuwaana», ho be katta ke hi ya. İn gana ken dabari a na xoyi in gada du ro hon ya di in ga nta a tu, ke nta xawa, in heti kiitaana, ma marandaana, kandindaana, ma moodi…

İn heti ku baanin be su.

Xa, ku beenu ga xaarunu ti « yertegintaaxu » i da du raga tuwaanon ya.
İ mungu do hadiise be Buxaari do Muslm gada a ko nan ti : « i be gana kufr saxu i aaxin wa (kaahiraaxu), ken na xoyi an gada a kaman kari ya ».
Baawo na yertegintaaxun saxu sere yinmen wa, do na a kaawandi a kanma, hi newe heti, a da tuwaaxu xooren ya xiri, ken do xottun haamuyi sire, na killun wari siri ken xa ma kini silaamin danman su ya.

Yertegintaaxun kiiten nan dara moxon burun wa, ke nta xawa warene sankunton kitten di i ga kiitini moxo be ga genme i kun wa.

Toŋun yinme ya ni lemine ke sahande ke wa butte bagandini, baawo a digaame ke teŋa o bire moxon ya yi doome o ga nta baana, a ga koyini tagon ga senbe halle moxo be o maxa (a sahande ke saxu ken ya kanma) na a saxu hadiisenu de hiinu dantanto kanma diinan kaara a xa aken yinme ken tuwaaxu nta a maxa a gan raawayi kun hancarini taariixun kaaran wa, xa ken di i moxo su, a da a koyi nan ti o bire moxo ke saxu hasontaaxun ya kanma, soron ga nta baana gelli saare koota, ken baanan balaaxu diinan tuwaanon gada a wara kundun wa gelli kaman siino lenki ken o haare ke gada kebe riti ga nta baana.

Biren be Mahamadu gada Bilali sugandi Sahaabnun su naxa, o ku o tuwaano ku, i ma ho wo ho wari ken di a ga ma ña ya halle i ga kiitun bagandini do killu i ga gollu buru faccarini o da, ho be ga xo komaaxu ken do na soron hasu me gelli saare koota….

İn digaame nta teŋana katta o haari senne ke teleŋoyen do a teleŋoyin balaaxun masala ya. Ken digaame koni nan xaso, silaamin tuwaana xoora gabu donxo ken kanmn. İn wa ken walla tuwaanon do muurundaanon da.
O diina ke xonna hanan ni sankuntaaxun do tuwanbalaaxun ya.

Toŋun ya ni, kutande nta a yi, lenki tuwaaxun gabo, sahanden gabo, kitaaben gabo, masalanun gabo, naamen xooro, xa ken di i moxo su lenki kiye ke ya ni o ga tallan ro biten di o ga ntaxa kaane walla, o kume haqile su ya…
O Allan kannern ma demu toorene ti ku julanu beenu ga gilli ti kaara wo kaara i ga tini i ya na killi xasa ñengente danginte « tangana ».

İ kun beenu ya ga tini kamikazinun na daga du hitta kara raxen wa, i kun beenu haaju tana su nta i ya a ga ma ña katunden ya halle, i ga balla yaxarun ga i haqen kitana, i kun beenu i gada a xanu na o jamaane ke tooro na a xooti, i kun beenu ig lemunan tugunnu xeyini na mexelen baaxanun ro i ya katta hiinu beenu i ga nta a tu.

İn wa a jikki ma o toore ke soron gada mnuurunde dabari katta jula kebe ga ti i na Nuwadibu lemine ke kari, i na i kitten saxu a kanma. Baawo, a gana ñi sere kallana ga duna ke di, ken yugo ya ni a do ku beenu ga tini horen nan joxi.

Saado in ga dugutana, hiinu 2 haayi in ga i konno o hanxaano ku da:
« Yaaxen gana taaxu i xani hin wa, a nta bono walla, xa yaaxe be gana xenu i xoni hin wa, a na ho bure su walla » (Ibn al Qayyim Rahimaalullah)
I demmu Al Rabi Ibn Khutayn tirndini : « Manin sigi an ga nata sere kutana ? » a jaabun ya : « In ke saxun yinme ya, kna moxo ni in ga sere tana kutana ? ».

İn kaama, yanpa o maxa ti o dundaraaxu, o gaarantaaxu, o « heere roxonnaanu » katta an haare, o xonnaaxu, o golli buru, o sankuntaaxu, o ga nta me mulla, o ga nta yanpana ma da, o ga diinan di moxo be…
Kuuñinde

Mariem Mint DERWICH

lecalame